Do początku XX wieku Boguszowice były typowa śląską wsią, w której głównym źródłem utrzymania była praca na roli. Przełomem dla Boguszowic był rok 1897, kiedy niemiecki książę Gwidon von Donnersmark postarał się o nadania górnicze i kupił grunty na terenie Boguszowic. W 1913 roku Donnersmark rozpoczął budowę kopalni w Boguszowicach, którą początkowo nazywano „szyby Bluchera”, przemianowana w 1934r. na kopalnię „Jankowice”. Czas budowy kopalni, a więc lata 1913 – 1916 związany jest z początkiem dziejów naszej dzielnicy Boguszowice Osiedle, chociaż nie oznacza jej właściwych początków.
Wraz z kopalnią zaczęło powstawać osiedle robotnicze, tzw. „familoki” ( obecnie ul. Jastrzębska ), do których sprowadzali się przyjezdni, którzy znajdowali zatrudnienie w kopalni. Rozwój przykopalnianego osiedla zatrzymał się w latach II wojny światowej. Po wojnie w czasach PRL, kopalnia Jankowice , jak wiele innych śląskich kopalń zaczęła osiągać wysokie wydobycie, co wiązało się z ogromnym w tych latach zapotrzebowaniem na węgiel. Aby zwiększyć wydobycie kopalnia zatrudniała coraz więcej pracowników, dla których potrzebne było miejsce, gdzie będą mogli żyć i mieszkać.
W południowej części wsi Boguszowice , za lasem, około dwóch kilometrów od kopalni zaczęły powstawać nowe bloki mieszkalne. Pierwsze powstały w roku 1948 w okolicach dzisiejszej ulicy Bogusławskiego. Nowe bloki i mieszkania budowano dla ludzi sprowadzanych z zewnątrz, jednak jak pisze M. Kula w książce pt. „Boguszowice” i miejscowi skorzystali, także Boguszowice dziewczyny, które wszystkie powychodziły za mąż. Społeczeństwo miejscowe stało się w dużym stopniu społeczeństwem mieszanym. Osiedle rozwijało się, przybywało mieszkańców. „Nowiny” w kwietniu 1959r. przedrukowały z Rocznika Politycznego i Gospodarczego związane z nim dane. I tak w 1950 r. osiedle zamieszkiwało 8516 osób, zajmowało powierzchnię 9 km kw., obliczono też, że znajduje się tu 4417 izb mieszkalnych.
Do 1966 roku administratorem Osiedla pozostawała kopalnia Jankowice. 1 stycznia 1967 r. administracje Osiedlem przejęła Miejska Rada Narodowa, równocześnie utworzono Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych, którego dyrektorem został Roman Tengler. Na Osiedlu namiastką samorządu były komitety osiedlowe. W 1964 r. funkcjonowały tu 4 komitety skupiające 22 członków. Wartość organizowanych przez czynów społecznych – urządzenie zieleńców, skwerów, posadzenie kwiatów na balkonach - oszacowano na 145 tys.zł Utrzymywały one również kontakt z opiekunami społecznymi, prowadzącymi opiekę nad ludźmi słabszymi i potrzebującymi wsparcia.
Jeszcze w latach 50 – tych Osiedle było pozbawione placówek usługowych. W 1956 r. pracował na Osiedlu tylko jeden sklep spożywczy. Pierwszy zakład fotograficzny powstał tu również w 1956 r. W roku 1959 otwarto nową księgarnię i oraz sklep gospodarstwa domowego, zbudowano też piekarnię – gigant. Placówkę pocztową utworzono w 1960 r. w zaadoptowanych pomieszczeniach przy ul. Patriotów. W sierpniu 1961r. urządzono na ul. Kościuszki tymczasowy plac targowy oraz postój furmanek W roku 1963 uruchomiono pawilon, w którym miało powstać 10 punktów usługowych. Do końca 1964 r. otwarto tylko 3. Jednym z nich była piekarnia Pawła Kuli. W następnym roku uruchomiono punkt krawiecki, planowano również otwarcie warsztatu stolarsko – szklarskiego. W 1967 roku powstały punkty świadczące usługi w zakresie : stolarstwa, krawiectwa damsko – męskiego, fryzjerstwa, usług malarskich, ślusarstwa, tapicerstwa. Otwarto też salon mody męskiej i damskiej. Pierwszą na Osiedlu kawiarnię Foka otwarto w Barbórkę 1969r. Jej inwestorem była kopalnia Jankowice.
Pierwszą linię autobusową łączącą Osiedle z Rybnikiem uruchomiono w 1950 r. Ciągle też działała kolejka kopalniana. Dzięki niej można było z Osiedla dotrzeć do Rybnika. Było to szczególnie ważne dla młodzieży uczącej się w szkołach średnich. Podróż kolejką nie była monotonna. Najpierw dojeżdżało się do przystanku w Niedobczycach – bardziej niecierpliwi wysiadali w Chwałowicach i stamtąd szli do miasta – potem trzeba było przejść na dworzec kolejowy i dopiero wtedy dojeżdżało się do Rybnika.
Jeszcze w latach 50 – tych wybudowano na Osiedlu żłobek. W tym czasie wiele kobiet pracowało zawodowo. Od 1954 r. placówka dysponowała 40 miejscami, które ciągle były zajęte. Pierwszym kierownikiem placówki była Marta Smyczek. Wybudowano także w 1957 r. izbę porodową . Dwa lata później rybnickie „Nowiny” pisały: Jedna z najlepiej urządzonych izb porodowych na ¦ląsku znajduje się w Boguszowicach Osiedlu. Obchodziła ona niedawno skromny, ale jakże wymowny jubileusz „wydania” na świat 600 dzieci. Historia jej istnienia to walka o zdrowie rodzących matek, walka o nowoczesne warunki połogu. Placówka działa w promieniu 20 km i swym zasięgiem obejmuje 15 wiosek i osiedli. Izba szczyci się największym wskaźnikiem „przepustowości porodów”.
Jeszcze 1 1957 r. rozpoczęto akcję zadrzewiania i sadzenia krzewów na Osiedlu. Uzupełniono zieleńce w starej części Osiedla, zmodernizowano chodniki i plac w parku. W sumie posadzono 8 tys. drzew i 60 tys. krzewów . Akcję zadrzewiania i zazieleniania kontynuowano. W latach 1961 – 62 posadzono dalsze 1200 drzew i około 3 tys. krzewów. Zalesiono w sumie 5 000 ha nieużytków.
Dla uczczenia 22 lipca, w 1962 r. oddano do użytku basen kąpielowy z brodzikiem dla najmłodszych.
W roku 1967 zaczęto gazyfikację Osiedla. W grudniu było zgazyfikowanych już 12 budynków.
Dzieci mieszkające na Osiedlu w początkach jego istnienia uczęszczały początkowo do tzw. starej szkoły, na cele której zaadoptowano część bloku nr 54 przy ul. Emila Drobnego. Tę tymczasową szkołę otwarto 15 listopada 1954 r., jednak po niedługim czasie placówka była tak przepełniona – liczba uczniów sięgnęła 250, że podjęto decyzję o budowie drugiej szkoły. Nowy budynek Szkoły Podstawowej Nr 2 ( obecne gimnazjum Nr 5 przy ul. ¯urawiej ) oddano do użytku na początku roku szkolnego 1956/57. Znajdowało się w nim 15 klas, 2 pracownie, sala gimnastyczna, kancelaria ,sekretariat, pokój nauczycielski, gabinet lekarski, kuchnia, stołówka. W szkole istniały zupełnie inne warunki do nauki, sale lekcyjne były obszerne i jasne, szkoła była wyposażona w nowoczesne pomoce naukowe, mogła też zaoferować większa gamę zajęć pozalekcyjnych. Funkcję kierownika powierzono Alojzemu Malinowskiemu, a pierwszym przewodniczącym Komitetu Rodzicielskiego został Albert Motyka. W 1975 r. po reformie administracyjnej szkoła otrzymała nr 17, a 1 września 1999r. przekształcona została w Gimnazjum Nr 5 im. Władysława Webera w Rybniku.
W związku z ciągłą rozbudową Osiedla i wzrostem liczby uczniów pogłębiały się kłopoty lokalowe szkoły. W roku szkolnym 1961/62 do szkoły uczęszczało już 1439 uczniów, placówka liczyła 39 oddziałów, a lekcje trwały do godz. 19.00.
W 1962 r. podjęto decyzję o budowie szkoły. Prace trwały dwa lata i w listopadzie 1964 r. nastąpiło otwarcie nowej Szkoły Podstawowej Nr 3 , której nadano imię Stanisława Kunickiego, a jej kierownikiem został Jakub Paszkiewicz.. Nowa szkoła dysponowała 15 klasami, 3 gabinetami, 2 pracowniami i salą gimnastyczną. Uczniowie byli zorganizowani w 21 oddziałach. W roku 1975 szkoła otrzymała nr 18, a w roku 2004, kiedy szkoła obchodziła jubileusz 40 – lecia dokonano zmiany patrona szkoły, którym został Jan Brzechwa.
Już w 1953 roku do istniejącego wówczas budynku dobudowano kino „Zefir”. Kino początkowo było odrębnym budynkiem z balkonem i osobnym wejściem. Wówczas nie było tutaj foteli, a zwykłe krzesła. Dopiero w !967 roku zostało połączone z dzisiejszym budynkiem Domu Kultury.
Natomiast pierwsza placówka kulturalna rozpoczęła swą działalność w 1954 r., kiedy to zaistniał Klub Górniczy KWK „Jankowice”. Mieścił się on na parterze w budynku obecnego Domu Kultury, który wtedy był internatem dla chłopców pracujących na kopalni oraz jadłodajnią. Pierwszymi kierownikami klubu byli Gerard Woryna, Helena Janosz, Józef Pawela. W późniejszym czasie Klub Górniczy został przemianowany na Zakładowy Dom Górniczy, którym od 1960 r. kierował Bernard Kucz, a przejęty w 1990 r przez Urząd Miasta w Rybniku otrzymał nazwę Dom Kultury Boguszowice.
Ogromną rolę w tworzeniu się naszej „Małej Osiedlowej Ojczyzny” odegrał Kościół Katolicki.. W latach 50 – tych , kiedy budowano Osiedle ówczesne władze nie przewidywały tam miejsca na kościół. W kronice parafialnej parafii NSPJ w Boguszowicach Starych znalazł się zapis, że księża zaabsorbowani nauczaniem religii nie mają czasu i sił na prowadzenie pracy duszpasterskiej wśród mieszkańców Osiedla. To spowodowało decyzję o budowie świątyni na Osiedlu. Ogromna tęsknota za Bogiem i chęć posiadania własnej parafii wśród mieszkańców Osiedla spowodował, iż kościół powstawał bardzo szybko. Przy jego budowie pomagali przede wszystkim mieszkańcy Osiedla, a również mieszkańcy Boguszowic Starych, Gortatowic i Kłokocina. Pierwsze nabożeństwa zaczęto tutaj odprawiać już w 1976 r., w surowych jeszcze murach świątyni. Na uroczystość poświęcenia kościoła 18 grudnia tego roku przybyły delegacje z okolicznych parafii, przynosząc ze sobą potrzebne nowej parafii sprzęty liturgiczne. Ponadto bp Herbert Bednorz przekazał komplet ornatów, mszał i kielich mszalny. Już w dwa lata później w świątyni, w której nie było jeszcze ławek, regularnie odprawiano msze, a w salkach pod kościołem prowadzono katechizację dzieci. 17 grudnia 1977 r. kuria wydała dekret ustanawiający Boguszowice – Osiedle stacją pasterską. Nowy kościół otrzymał wezwanie ¦w. Barbary, patronki górników. Parafię erygowano 25 czerwca 1978 r.. Jej proboszczem został ks. Bronisław Paprotny. W 1979 r. rozpoczęto budowę probostwa, która ukończono 2 lata później. W tym samym czasie światynia wzbogaciła się o 3 dzwony, noszace imiona: św. Barbary, Matki Boskiej i św. Józefa.
Ogromnie ważną rolę odegrały w tworzeniu się i życiu Boguszowic Osiedla organizacje społeczne i młodzieżowe, stowarzyszenia, grupy religijne z ich ogromnym potencjałem ludzkich dokonań, bezinteresownej pracy, planów i marzeń, ogromnego szacunku dla mieszkańców, wrażliwości na ich potrzeby i oczekiwania. To również dowód na wrastanie w tą ziemię, utożsamianie się z nią i tworzenie jej rzeczywistości. Ale opowieść o tych ludziach i ich dokonaniach to temat tak szeroki i ciekawy, że każda jego skrótowa wersja byłaby tylko gafą popełnioną przez nieuważnego autora.
Ta bardzo skrócona i na pewno niedoskonała wersja historii naszej „Małej Osiedlowej Ojczyzny” to jednak temat do chwili refleksji i zamyślenia. Miejsce, w którym przyszło nam żyć, to miejsce, które nasi poprzednicy zastali jako puste orne pole. Tęsknota za tym, co człowiek ma najwartościowszego – za własnym domem i rodziną, którą w poszukiwaniu pracy byli zmuszeni opuścić – powodowała u nich urzeczywistnianie tej tęsknoty właśnie tutaj. Cała historia naszego Osiedla to przecież głównie historia budowy, tworzenia, ulepszania, upiększania własnego domu. Bo człowiek bez domu jest człowiekiem znikąd. Oni swój Dom stworzyli, swój egzamin z ludzkiej mądrości i swojego życia zdali. A my…….?
Autor: Nie znany (proszony o kontakt)
